روزنگار تربیت

عالم عزا گرفته و صاحب عزا خداست…

به مناسبت سالروز رحلت پیامبر اکرم(ص)

۲۸ صفر در تقویم شیعه، سال‌روز رحلت پیامبر خاتم حضرت محمد(ص) است. مرزهای سعادت، انسانیت، اخلاق، معرفت و کمال از شاه‌راه آن حضرت می‌گذرد و انسان امروز در شلوغی‌های زندگی مادی چاره‌ای جز پناه بردن به مسلک ایشان ندارد.

هرچند بیش از هزار و چهارصد سال از طلوع این نور رحمت می‌گذرد، اما تعمق و تفکر در شخصیت و سیره پیامبر (ص)، چشم‌اندازهای تازه و مفید را در برابر دیدگان‌مان می‌گشاید که ایشان را سرمشقی مناسب برای همه انسان‌ها در همه عصرها و نسل‌ها قرار می‌دهد؛ روشن است که شناختن الگویی با چنین مقامی، انسان را در پیمودن حرکت به سمت پاکی و درستی یاری خواهد کرد.

یکی از ابعادی که در سیره پیامبر(ص) بسیار مشهود است، روش آن حضرت در تربیت عاطفی مخاطبانش است. در این نوشتار سعی شده به این بُعد از سیره تربیتی پیامبر(ص) پرداخته شود. تربیت عاطفی از کاربردی‌ترین شیوه‌های تربیتی برای جذب دل‌ها به شمار می‌رود؛ چرا که انسان به‌طور فطری، خود را دل‌بسته کسی می‌داند که به او نیکی کند و یا گره‌ای از مشکلات زندگی او را باز می‌کند و این نیاز عاطفی اختصاص به سن خاصی ندارد. سیره‌ تربیتی و معاشرت‌های فردی پیامبر اکرم (ص) مملو از مهر و رحمت و عطوفت است که به سه مورد «مهربانی و محبت»، «تواضع و فروتنی» و «صداقت و راستی» اشاره خواهیم کرد:

الف) محبت

دین اسلام به محبت و برخورد نیکو اهمیت زیادی داده است و آن را یکی از ارزش‌های والای اخلاقی می‌داند. برطرف کردن این نیاز عاطفی در هر مقطع سنی لازم است، ولی در سنین پایین‌تر ضرورت بیشتری دارد. کودکان بیشتر به توجه و محبت دیگران حساس هستند.

سیره‌ تربیتی پیامبر اکرم(ص) مملو از مهر و رحمت است، به‌گونه‌ای که آن حضرت نسبت به همه مردم، دل‌سوز و مهربان بوده است. خداوند در آیه ۱۲۸ سوره توبه، مهربانی پیامبر اکرم (ص) را در برابر مؤمنان چنین بیان می‌کند: «عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُم بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُوفٌ رَحِیمٌ»؛ به رنج افتادن‌تان بر او گران و دشوار است، به شما و به مؤمنان دل‌سوز و مهربان است؛ در مقابل در آیه دیگری جدیت و سرسختی آن حضرت را در برابر کافران ذکر می‌کند: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاء بَیْنَهُمْ» (فتح، آیه ۲۹)؛ محمّد فرستاده خداست و کسانی که با اویند بر کافران سرسخت و در میان خود مهربانند.

گرچه خوش‌خلقی در هرجا و هر زمانی مورد ستایش و از سفارش‌های حضرت رسول (ص) است، اما رفتار نیکو در خانه و خوش‌رفتاری با اعضای خانواده، سفارش ویژه پیامبر اکرم(ص) است. آن حضرت در روایتی می‌فرمایند: بهترین مردم از نظر ایمان، کسی است که دارای نیکوترین اخلاق و لطیف‌ترین رفتار با خانواده‌اش باشد و من لطیف‌ترین شما نسبت به خانواده‌ام هستم.

از موارد قابل‌توجهی که در سیره رسول اکرم (ص) مکرّر نقل شده، احترام به کودکان است. در روایتی از «انس بن مالک» نقل شده است که پیامبر خدا از کنار کودکان که عبور می‌کردند، به آنان سلام می‌کردند؛ شاید بسیاری از افراد گمان کنند که چون کودکان کوچک‌ترند باید همیشه آن‌ها به بزرگ‌ترها سلام کنند، درحالی‌که آموزش آداب اجتماعی آنان بر عهده بزرگ‌ترها است.

ب) تواضع و فروتنی

یکی از موانع مهم در راه تربیت، خودمحوری، غرور و تکبر است. این ویژگی راه پذیرش هدایت را مسدود می‌کند و باعث ایجاد مانعی بین مربی و متربی می‌شود.

اسلام که عزت را از آنِ خدا و رسول خدا(ص) و مؤمنان می‌داند، تکبر و خواری را برای مؤمنان نمی‌پسندد، بلکه مؤمنان را عزیز می‌شمارد و در رفتارهای اجتماعی آنچه را می‌پسندد، همانا تواضع است؛ به‌ بیان ‌دیگر، اگر این پرسش اساسی مطرح شود که «با دیگران چگونه رفتار کنیم؟»، پاسخ مناسب را می‌توان در آیه ۱۱۰ سوره مبارکه کهف یافت؛ در این آیه کریمه آمده است که خداوند خطاب به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «قُل اِنَّما اَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ» این آیه به‌روشنی بیان‌گر آن است که انسان نباید به مقام و موقعیت خود مغرور شود؛ همچنین قرآن درباره گشاده‌رویی پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «به سبب رحمت الهی بود که برای مردم نرم شدی و اگر تندخو و سخت‌دل بودی، از دور تو پراکنده می‌شدند. (آل‌عمران، آیه‌۱۵۹)

رفتار پیامبر(ص) به‌گونه‌ای بود که از زمانی که یتیم و بی‌کس بود تا زمانی که پیامبری، راهنمایی و رهبری همه مسلمانان را بر عهده گرفت، هیچ تغییری نکرد.

ج) صداقت و راستی

صداقت و راست‌گویی، از فضیلت‌های بزرگ انسانی است که در همه مکاتب الهی و حتی مکاتب مادی دارای ارزش است. رسول خدا(ص) «قول باطل»، یعنی «دروغ» را از بزرگ‌ترین گناهان کبیره معرفی می‌کنند. (وسائل‌الشیعه، ج۱۶، ص ۱۲۵) و در مورد زشتی دروغ‌گویی می‌فرمایند: مؤمن هرگاه بدون عذر دروغی بگوید، هفتاد هزار ملک او را لعنت می‌کنند و بوی گندی از قلبش بیرون می‌آید که تا به عرش می‌رسد و خداوند به سبب این دروغ گناه هفتاد زنا که کم‌ترین آن زنای با مادر است برای او می‌نویسد! (نوری، ج۲، ص۸۴).

با بررسی کوتاهی در سیره تربیتی پیامبر اکرم (ص) می‌توان به این نتیجه رسید که راز موفقیت آن حضرت در انجام رسالت خطیر خویش، بیش از هر عاملی، حُسن خلق، رفتار نیک، تواضع و صداقت  آن حضرت بوده که سبب گسترش و نفوذ در اعماق جان‌ها و در نقاط مختلف جهان شده است. رسول مکرم اسلام(ص) با این راه‌کار که از کلام وحی آموخته بود، نه‌ تنها انسان‌های مستعد و آماده هدایت را جذب می‌کرد، بلکه دشمنانش را نیز تبدیل به دوستان صمیمی می‌نمود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن
قالب وردپرس